CHUYÊN ĐỀ
ỨNG DỤNG AI VÀO KHAI THÁC GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, ĐỊA LÍ, VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP 4, 5
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, trong đó việc giúp các em biết tìm hiểu, khai thác tư liệu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn có ý nghĩa quan trọng.
Với học sinh tiểu học, quê hương chính là những bài học gần gũi và giàu cảm xúc nhất. Địa phương Khúc Thừa Dụ có nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đáng trân trọng, tiêu biểu như Đền Khúc Thừa Dụ và Múa rối nước Hồng Phong. Đây là những nguồn học liệu thực tế, giúp học sinh hiểu hơn về lịch sử, văn hóa và truyền thống nơi mình sinh sống.
Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị địa phương trong dạy học đôi khi còn thiên về cung cấp thông tin và ghi nhớ. Học sinh chưa có nhiều cơ hội tự tìm hiểu, đặt câu hỏi, kiểm chứng và tạo ra sản phẩm của riêng mình.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ giáo viên và học sinh tìm kiếm ý tưởng, đặt câu hỏi, hệ thống hóa thông tin và tạo sản phẩm học tập. Tuy nhiên, AI không phải là nguồn thông tin tuyệt đối chính xác và không thể thay thế tư duy của học sinh.
Vì vậy, tổ chuyên môn 4, 5 lựa chọn chuyên đề:
“Ứng dụng AI vào khai thác giá trị lịch sử, địa lí, văn hóa địa phương nhằm phát triển năng lực tìm hiểu và vận dụng kiến thức cho học sinh lớp 4, 5”.
Mục tiêu của chuyên đề là giúp học sinh biết sử dụng công nghệ nhưng không phụ thuộc vào công nghệ; biết khai thác thông tin nhưng luôn biết kiểm chứng; biết khám phá quê hương bằng AI nhưng vẫn bằng chính suy nghĩ và cảm xúc của mình.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Xây dựng và khai thác kho học liệu về quê hương
Giáo viên sưu tầm, lựa chọn hình ảnh, video, bản đồ, tư liệu lịch sử, câu chuyện và thông tin chính thống về các giá trị tiêu biểu của địa phương; tập trung vào Đền Khúc Thừa Dụ, nhân vật Khúc Thừa Dụ và Múa rối nước Hồng Phong.
Các tư liệu được phân loại thành: Lịch sử – Địa lí – Văn hóa – Di sản – Nhân vật – Địa danh, tạo thành “Kho học liệu số về quê hương” dùng chung cho giáo viên và học sinh.
Qua đó, học sinh được học từ những địa danh, con người và giá trị văn hóa gần gũi với cuộc sống. Kiến thức trở nên trực quan, sinh động và có ý nghĩa hơn.
2. Sử dụng AI hỗ trợ tìm hiểu và kiểm chứng thông tin
Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng AI như một “trợ lí học tập” để gợi ý câu hỏi, giải thích khái niệm, hệ thống hóa thông tin và hỗ trợ trình bày.
Ví dụ, khi tìm hiểu Đền Khúc Thừa Dụ, học sinh có thể hỏi:
“Khúc Thừa Dụ là ai? Hãy giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu đối với học sinh tiểu học.”
Khi tìm hiểu Múa rối nước Hồng Phong:
“Hãy gợi ý những câu hỏi để em tìm hiểu giá trị văn hóa của Múa rối nước Hồng Phong.”
Đặc biệt, giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện:
4 KHÔNG: Không tin ngay – Không sao chép – Không sử dụng thông tin chưa kiểm chứng – Không để AI làm thay suy nghĩ.
4 CÓ: Có đặt câu hỏi – Có kiểm chứng – Có lựa chọn – Có sáng tạo.
Qua đó, học sinh bước đầu hình thành năng lực số, thói quen kiểm chứng thông tin và tư duy phản biện.
3. Tổ chức nhiệm vụ học tập và tạo sản phẩm “Hồ sơ di sản quê em”
Học sinh được chia nhóm tìm hiểu các nội dung:
- Khúc Thừa Dụ.
- Đền Khúc Thừa Dụ.
- Múa rối nước Hồng Phong.
- Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị quê hương.
Từ kết quả tìm hiểu, các nhóm xây dựng “Hồ sơ di sản quê em” dưới nhiều hình thức như poster, sơ đồ tư duy, infographic, video, podcast hoặc bài thuyết trình.
AI chỉ hỗ trợ một phần; nội dung chính phải do học sinh tự tìm hiểu, lựa chọn, kiểm chứng và diễn đạt.
Qua hoạt động này, học sinh không còn chỉ “học về di sản” mà được tự mình khám phá, hợp tác và tạo ra sản phẩm về di sản. Các em được phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo.
4. Trải nghiệm và trở thành “Đại sứ văn hóa quê hương”
Sau khi tìm hiểu, học sinh được hóa thân thành “Hướng dẫn viên nhí” hoặc “Đại sứ văn hóa quê hương”, giới thiệu cho bạn bè về Đền Khúc Thừa Dụ, Khúc Thừa Dụ, Múa rối nước Hồng Phong và những giá trị văn hóa mà các em yêu thích.
Khi có điều kiện, học sinh được tham quan di tích, xem biểu diễn, giao lưu với nghệ nhân, phỏng vấn người dân, chụp ảnh và thu thập tư liệu.
Các em có thể xây dựng “Bản đồ số di sản quê em” hoặc “Góc quê hương Khúc Thừa Dụ” tại lớp, tại trường.
Từ đó, học sinh chuyển từ “biết về quê hương” sang “hiểu, tự hào và có trách nhiệm với quê hương”.
III. KẾT LUẬN
Ứng dụng AI vào khai thác giá trị lịch sử, địa lí, văn hóa địa phương không nhằm thay thế người thầy hay làm thay học sinh. AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp các em học chủ động hơn, khám phá sâu hơn và sáng tạo nhiều hơn.
Bốn biện pháp của chuyên đề tạo thành một hành trình:
Khám phá → Tìm hiểu → Kiểm chứng → Sáng tạo → Trải nghiệm → Lan tỏa.
Qua đó, học sinh không chỉ được học kiến thức mà còn biết đặt câu hỏi, tìm kiếm, lựa chọn, kiểm chứng, hợp tác và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Điều quan trọng nhất là qua những bài học về Đền Khúc Thừa Dụ, Múa rối nước Hồng Phong và những giá trị thân thuộc của quê hương, các em dần hiểu rằng:
Quê hương không chỉ là nơi mình sinh ra, mà còn là những câu chuyện lịch sử cần ghi nhớ, những giá trị văn hóa cần trân trọng và những di sản cần được gìn giữ.
Khi một đứa trẻ hiểu về quê hương, các em sẽ biết yêu. Khi biết yêu, các em sẽ biết trân trọng. Và khi biết trân trọng, các em sẽ muốn góp phần gìn giữ những điều tốt đẹp cho thế hệ mai sau.
THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN ĐỀ
“Hiểu lịch sử để tự hào – hiểu văn hóa để trân trọng – ứng dụng AI để khám phá – hành động để gìn giữ quê hương.”
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
